no related item

شنونده: 378
دریافت: 168
بازدید: 6692

دی|88

17

20:40

فرهنگ ايراني

سفره هایی از جنس نذر و نیاز

نذر و جنبه های آیینی و مناسک آن یکی از کهن ترین مراسمی است که بین انسان و خالق جهان از گذشته های دور تا به امروز وجود و تداوم داشته است.

نذر در فرهنگ اسلامی این چنین تعریف می شود: نذر آنست که انسان بر خود واجب کند که کار خیری را برای خدا به جا آورد یا کاری را که نکردن آن بهتر است را برای خدا ترک نماید. نذر کردن یک سنت قدیمی و پیمان دو سویه است که به نیت ادای حوائج و تقرب به خداوند در میان مردم رواج ‌بسیاری دارد.
سفره های نذری یکی از زیباترین آیین های ملی، مذهبی و اعتقادی است پس از هزاران سال هنوز مورد احترام و علاقه ایرانیان می باشد. تاریخچه پیدایش سفره های نذری به درستی مشخص نیست ولی از قراین و شواهد موجود می توان دریافت که این رسم از زمان های بسیار قدیم در ایران وجود داشته است.
سفره های آیینی شیعیان به دو بخش عمده تقسیم می شوند:
الف)نخست سفره هایی که جنبه آیینی و ملی دارند مانند سفره هفت سین و دیگری سفره ای که اکثر ایرانیان هنگام عقد ازدواج در پای آن می نشینند و شامل مواد زیر می باشد: گردو، فندق، بادام، عسل، سکه، اسفند، نان، پنیر، سبزی خوردن، آب، قرآن، جانماز، میوه، نبات، شمع، گل، آینه، شمعدان و تخم مرغ، نقل و نبات و شیرینی و کله قند. سفره دیگر سفره ای است که در هنگام برگزاری مجالس ترحیم درگذشتگان از آن استفاده می کنند و در میان مسجد یا مکانی که ختم در آن برپا می باشد گسترده می شود و آن پارچه ترمه ای است که بر روی آن قاب و قدح، حلوا و خرما و قرآن و شمع می گذارند.
ب) سفره های نذری شیعیان: این سفره ها معمولا در استان های مختلف به صورت های گوناگون نذر و گسترده می شوند و طبعا در ارتباط با اوضاع طبیعی و جغرافیایی و همچنین خرده فرهنگ ها و سلیقه های مختلف می باشند. از جمله این سفره ها می توان به سفره حضرت ابوالفضل، سفره حضرت رقیه و سفره امام حسن علیهم السلام اشاره کرد.
سفره های نذری ایرانی نماد کوچک شده مزرعه محسوب می شوند. سفره نمادی از مزرعه است که به صورت پارچه ای سفید (نمادی از زمین قبل از کشت) یا به صورت سبز (مزرعه در حال روئیدن) در داخل اتاق گسترده می شود. ظرفی آب و مقداری آرد گندم و شمع و چراغی روشن در داخل سفره قرار می دهند که گویا تداعی گر عناصر حیات و روشنایی هستند. این حکم تقریبا در تمامی سفره های آیینی، ملی و مذهبی ایرانیان موجود است. نان در سفره عقد، سمنو در سفره هفت سین و حلوا در سفره های ترحیم از فرآورده های گندم هستند که نماد حیات محسوب می شوند.
معمولا شروع سفره های نذری با دعا و مناجات بخصوص دعای توسل آغاز می شود و پس از قرائت دعا و احیانا ذکر مصائب اهل بیت سوگواری به اتمام رسیده و میوه و غذاهای موجود در سفره را بین حاضرین پخش می کنند. پس از اتمام مراسم نیز سفره را روی سر دختران دم بخت یا سایر افرادی که حاجتی داشته باشند می تکانند. در تمامی سفره های نذری فقط زنان حضور دارند و مردان در این مراسم شرکت نمی کنند.
سفره حضرت رقیه(س): اکثر پژوهشگرانی که راجع به سفره های نذری تحقیق کرده اند سفره حضرت رقیه را ساده ترین، مردمی ترین و گسترده ترین سفره نذری در سراسر ایران قلمداد نموده اند. این سفره را بایستی روز جمعه بیندازند. طریقه انداختن این سفره بدین نحو است که یک نان سنگک و مقداری خرما گرفته وارد امامزاده ای می شوند. سفره ای پهن می کنند، نان را تکه تکه نموده و در لای هر نان چند عدد خرما می گذاردند. روضه ای از حضرت رقیه در امامزاده خوانده می شود و در پایان نان و خرماها را بین شرکت کنندگان پخش می کنند. معمولا در دو طرف این سفره شمع روشن می کنند. مواد اساسی و لازم برای این سفره به شرح زیر است: نان سنگک، پنیر، سبزی خوردن، خرما و شمع.
در تهران بقعه های متبرک و امامزاده ها اغلب محل برگزاری سفره حضرت رقیه هستند که از میان آنها می توان به امامزاده یحیی، امامزاده سید نصرالدین، امامزاده صالح، شاهزاده عبدالعظیم ، بقعه بی بی شهربانو و بقعه حمیده خاتون اشاره کرد. بنابر سنتی معمولا این سفره دو بار انداخته می شود و جهت برآورده شدن حاجت سومین سفره به گرو برداشته می شود و پس از برآمدن حاجت انداخته می شود.
در این سفره هیچگونه دعوتی از کسی صورت نمی گیرد و افرادی که به طور اتفاقی در اطراف سفره هستند از آن بهره مند می شوند.
سفره دیگر سفره حضرت ابوالفضل است که مفصل تر از سفره حضرت رقیه بوده و شامل این مواد می باشد: عدس پلو، آش رشته، خرما، حلوا، نان، پنیر، سبزی خوردن، شله زرد و آجیل مشکل گشا.
سفره امام حسن نیز از دیگر سفره های نذری مرسوم است که همه مواد و محتویات سفره از جمله شمع و سفره و ... آن سبز رنگ بوده و بیشتر در نیمه ماه رمضان همزمان با میلاد آن بزرگوار پهن می شود و شامل غذاهایی چون سبزی پلو، کوکو سبزی و آش رشته می باشد.
سنت‌هایى همچون نذر آش، دادن گوشت یا پختن غذاهای سبکی چون شله زرد و حلوا از جمله نذرهای متداول در میان مردم است.
بعضی‌ از مردم برای ادای حاجت خود سفره‌ای به نام یکی از ائمه (ع) نذر می‌کنند؛ برخی علاقه‌مندان به اهل ‌بیت (ع) و امام حسین (ع) گاهى اموری را نذ‌ر کرده و خود را ملزم به ادای آن می‌کنند؛ مانند نذر زیارت امام حسین (ع)، عزادارى براى آن حضرت، برپایى مجالس و تعزیه و ذکر مصیبت، اطعام ایتام و عزادارن امام حسین (ع)، شرکت در دسته‌های زنجیرزنى و عزادارى و ساختن تکیه یا حسینیه از آن جمله است.
این‌گونه نذرها به طور طبیعى تأمین ‌کننده بخشى از هزینه‌هاى احیای عزاداری محرم و ترویج فرهنگ تشیع و عاشوراست.
ادای نذورات در مناسبت‌های مذهبی به ویژه ایام محرم و شب‌های قدر بیشتر می‌شود و این عمل با فرهنگ دینی مردم کشور ما و سایر مسلمانان رابطه‌‌ای مستحکم و طولانی دارد.
معمولا نوع خوراک‌هایی که در سفره‌های نذری به کار برده می‌شود، با ویژگی‌های اقلیمی و نوع فرآورده‌های هر منطقه هماهنگی دارد؛ مثلا ممکن است سفره حضرت ابوالفضل(ع) در تهران به نوعی و در شیراز به نوعی دیگر انداخته شود و اضافه بر وسایل و خوراکی‌های اصلی در سفره خوراکی‌های بومی شیراز نیز در آن قرار گیرد.

سردبیر: عاطفه مشهدي فراهاني

تهیه کننده اینترنتی: عاطفه مشهدي فراهاني

گروه فرهنگ و ادب و هنر

منبع : فرهنگ مردم

تصویر تکمیلی برنامه

تصویر تکمیلی برنامه

تصویر تکمیلی برنامه

تصویر تکمیلی برنامه

تصویر تکمیلی برنامه

 

 
مدت:

64':17"

 

15':47" | صدای اصلی برنامه

48':30" | صدای تکمیلی برنامه

 

ایمیل شما:

email icon